Δελφινοι

πάλι παραιτήθηκε ο Αλαβάνος?

Archive for Μαρτίου 2009

Πολιτικές της οικονομικής καταστροφής

2 Σχόλια

του Immanuel Wallerstein

Κάθε μέρα, διαβάζω ακόμα έναν οικονομολόγο, δημοσιογράφο ή κυβερνητικό αξιωματούχο να διατυπώνουν απόψεις για πώς να επιτύχουμε την οικονομική ανάκαμψη σ’ αυτή την χώρα ή στην άλλη. Δε χρειάζεται να πω ότι όλες οι θεραπείες αντικρούουν η μία την άλλη. Σχεδόν όλοι αυτοί οι ειδικοί που βγαίνουν στα κανάλια και γράφουν στις εφημερίδες, μου φαίνεται ότι ζουν στη χώρα της φαντασίας. Μοιάζουν πραγματικά πεπεισμένοι ότι οι θεραπείες τους θα δουλέψουν σχετικά γρήγορα.

Η αλήθεια είναι ότι ο κόσμος βρίσκεται μόνο στην αρχή μια ύφεσης, που θα διαρκέσει για αρκετό καιρό και θα γίνει πολύ χειρότερη απ’ ότι είναι τώρα. Το φλέγον ζήτημα για τις κυβερνήσεις δεν είναι πώς θα ανακάμψουν αλλά πώς θα επιβιώσουν από την διογκούμενη λαϊκή οργή που, όλες, χωρίς εξαίρεση, αντιμετωπίζουν.

Ας ξεκινήσουμε με την οικονομική πραγματικότητα του παρόντος. Σχεδόν όλοι, σε ολόκληρο τον κόσμο -κυβερνήσεις, επιχειρήσεις, ιδιώτες- ζούσαν ξοδεύοντας περισσότερα απ’ όσα τους επέτρεπε το εισόδημά τους και το κατάφερναν αυτό μέσω του δανεισμού. Ο κόσμος ζαλίστηκε από τα φουσκωμένα κέρδη και τη φουσκωμένη κατανάλωση. Οι φούσκες πρέπει να σκάνε. Αυτήν εδώ έχει σκάσει (για την ακρίβεια πολλές φούσκες έχουν σκάσει). Στη συνείδησή μας έχει κατασταλάξει πλέον, ότι είναι αδύνατον να συνεχίσουμε σ’ αυτόν τον δρόμο και ξαφνικά, όλοι έχουν τρομοκρατηθεί, ότι θα μείνουν χωρίς πραγματικά λεφτά – κυβερνήσεις, επιχειρήσεις , ιδιώτες.

Όταν τους κυριεύσει αυτός ο φόβος, οι άνθρωποι σταματάνε να ξοδεύουν ή να δανείζουν. Και όταν η κατανάλωση και ο δανεισμός μειωθούν σημαντικά, τότε οι επιχειρήσεις σταματάνε να παράγουν ή μειώνουν την παραγωγή τους. Μπορεί να κλείσουν εντελώς ή, το λιγότερο, να απολύσουν εργάτες. Αυτός είναι ένας φαύλος κύκλος, αφού το κλείσιμο των επιχειρήσεων ή οι απολύσεις εργατών οδηγούν σε ακόμα μικρότερη πραγματική ζήτηση η οποία προκαλεί ακόμα μεγαλύτερη απροθυμία για έξοδα ή για προσφορά δανείων. Αυτό το φαινόμενο ονομάζεται ύφεση και αποπληθωρισμός.

Προς το παρόν, η κυβέρνηση των ΗΠΑ, η οποία είναι ακόμα σε θέση να δανειστεί χρήματα και  να τυπώσει νέο χρήμα, σκοπεύει να βάλει καινούριο χρήμα σε κυκλοφορία. Αυτό θα μπορούσε, ίσως ,να δουλέψει, αν έριχνε πολύ χρήμα στην αγορά και το έριχνε με σύνεση. Πιθανότατα, όμως, δε θα το κάνει με σύνεση. Πιθανότατα, επίσης, το χρήμα, που χρειάζεται να πέσει στην αγορά για να καταφέρει κάτι, είναι λίγο παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται για να δημιουργηθεί μια καινούρια φούσκα. Και τότε το δολάριο μπορεί να πέσει πολύ πιο γρήγορα από τα υπόλοιπα νομίσματα, γκρεμίζοντας και το τελευταίο σημαντικό στήριγμα της παγκόσμιας οικονομίας.

Στο μεταξύ, υπάρχει όλο και λιγότερο χρήμα για καθημερινή κατανάλωση κάθε είδους για το κάτω 90% του παγκόσμιου πληθυσμού (και τα πράγματα δεν είναι πολύ καλά ούτε για το άνω 10%). Οι άνθρωποι γίνονται ανήσυχοι. Μόνο τον τελευταίο μήνα, έχουμε δει κόσμο να κατεβαίνει στους δρόμους και να διαδηλώνει για τις οικονομικές δυσκολίες σε ένα αυξανόμενο αριθμό χωρών – όπως στην Ελλάδα, στη Ρωσία, στη Λιθουανία, στη Μεγάλη Βρετανία, στη Γαλλία, στην Ισλανδία, στη Νότιο Κορέα, στη Γουαδελούπη, στη Μαδαγασκάρη ή στο Μεξικό – και πιθανότατα σε ακόμα περισσότερες χώρες, που απλώς δεν κέντρισαν το ενδιαφέρον του Τύπου. Για την ακρίβεια, τα πράγματα ήταν μάλλον ήρεμα μέχρι τώρα, αλλά όλες οι κυβερνήσεις είναι σε επιφυλακή.

Τι κάνουν οι κυβερνήσεις όταν το πρωταρχικό τους μέλημα είναι οι εσωτερικές αναταραχές; Έχουν μόνο δύο επιλογές – να πυροβολήσουν τους διαδηλωτές ή να τους καθησυχάσουν. Το να τους πυροβολήσουν δουλεύει μόνο μέχρις ενός σημείου. Αν μη τι άλλο, οι δυνάμεις καταστολής θα πρέπει να είναι άνθρωποι καλοπληρωμένοι και πρόθυμοι να το κάνουν. Και όταν η οικονομία δεν πάει καλά, τα διάφορα καθεστώτα δυσκολεύονται να κάνουν και αυτό.

Έτσι λοιπόν, τα καθεστώτα αρχίζουν να καθησυχάζουν τον πληθυσμό τους. Πώς; Πρώτα από όλα με τον προστατευτισμό. Όλοι έχουν ήδη αρχίσει να παραπονιούνται για τον προστατευτισμό των άλλων. Αλλά όλοι ήδη τον εξασκούν. Και θα τον εφαρμόσουν ακόμα περισσότερο. Οι οικονομολόγοι της ελεύθερης αγοράς μας λένε όλοι ότι ο προστατευτισμός κάνει τη συνολική οικονομική κατάσταση ακόμα χειρότερη. Αυτό είναι πιθανότατα αληθές, αλλά πολιτικά άσχετο όταν υπάρχουν άνθρωποι στους δρόμους που απαιτούν δουλειές – τώρα!

Ο δεύτερος τρόπος που οι κυβερνήσεις καθησυχάζουν τον κόσμο όταν υπάρχει αναταραχή είναι με σοσιαλδημοκρατικά μέτρα πρόνοιας. Για να το κάνουν, όμως, αυτό, χρειάζονται λεφτά. Και οι κυβερνήσεις μαζεύουν λεφτά βάζοντας φόρους. Όλοι οι οικονομολόγοι της ελεύθερης αγοράς μας λένε ότι το να αυξάνεις τους φόρους (κάθε είδους) κατά τη διάρκεια μιας οικονομικής ύφεσης κάνει τη συνολική οικονομική κατάσταση ακόμα χειρότερη. Αυτό μπορεί να είναι αληθές, αλλά και αυτό είναι άσχετο βραχυπρόθεσμα. Σε μια ύφεση τα έσοδα από φόρους υποχωρούν. Οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να καλύψουν τις τρέχουσες δαπάνες τους για να μη μιλήσουμε για αυξημένες δαπάνες. Οπότε θα αυξήσουν τους φόρους κατά τον ένα ή τον άλλο τρόπο. Ή θα τυπώσουν νέο χρήμα.

Τέλος, ο τρίτος τρόπος που μπορούν να ακολουθήσουν για να καθησυχάσουν τους πολίτες τους οι κυβερνήσεις είναι με μια γενναία δόση λαϊκισμού. Το πραγματικό εύρος εισοδήματος μεταξύ του πλουσιότερου 1% και του φτωχότερου 20% τόσο σε κάθε χώρα ξεχωριστά, όσο και παγκοσμίως, έχει διευρυνθεί υπερβολικά τα τελευταία τριάντα χρόνια. Το εύρος θα μειωθεί στα πιο φυσιολογικά πλαίσια της δεκαετίας του 70, το οποίο και πάλι είναι μεγάλο, αλλά όχι τόσο σκανδαλωδώς μεγάλο. Έτσι, έχουμε κυβερνήσεις, που μιλάνε τώρα για όρια εισοδήματος στους τραπεζίτες, όπως στις ΗΠΑ και στη Γαλλία. Ή, μπορείς να διώξεις ανθρώπους για διαφθορά, όπως στην Κίνα.

Η κατάσταση μοιάζει με το να βρεθείς στο διάβα ενός τυφώνα. Ο τυφώνας μπορεί ν’ αλλάξει πορεία ξαφνικά και να στραφεί καταπάνω μας. Όταν αυτό συμβεί, έχουμε λίγα μόνο μόνο λεπτά για να βρούμε καταφύγιο στα υπόγειά μας. Όταν περάσει ο τυφώνας, αν κάποιος είναι ακόμα ζωντανός, βγαίνει απ’ το καταφύγιό του για να μετρήσει τη ζημιά. Η ζημιά θα αποδειχτεί πολύ μεγάλη. Ακόμα κι έτσι, κάποιος μπορεί να ξαναχτίσει απ’ την αρχή. Αλλά τότε θα ξεκινήσει και η πραγματική διαμάχη – πώς θα κάνουμε την ανοικοδόμηση και πώς θα μοιράσουμε δίκαια τα οφέλη της ανοικοδόμησης.

Πόσο θα διαρκέσει αυτή η ζοφερή εικόνα; Κανένας δεν ξέρει με σιγουριά, αλλά πιθανότατα θα κρατήσει για αρκετά χρόνια. Στο μεταξύ, οι κυβερνήσεις θα έχουν να αντιμετωπίσουν εκλογές και ψηφοφόρους που δε θα πάνε με ανοχή στις κάλπες. Ο προστατευτισμός και τα σοσιαλδημοκρατικά μέτρα πρόνοιας θα εξυπηρετήσουν τις κυβερνήσεις όπως το υπόγειο στη διάρκεια ενός τυφώνα. Η μερική κρατικοποίηση των τραπεζών είναι κατά μία έννοια παρόμοιο με το να βρίσκεις καταφύγιο στο υπόγειο.

Αυτό που ως πολίτες πρέπει να σκεφτούμε και για το οποίο πρέπει να προετοιμαστούμε είναι τι θα κάνουμε όταν βγούμε απ’ το υπόγειο, όποτε και αν είναι αυτό. Η θεμελιώδης ερώτηση είναι πώς θα ανοικοδομήσουμε. Αυτή θα είναι η πραγματική πολιτική μάχη. Ο τοπίο δε θα είναι γνώριμο. Και όλες οι παλιές μας ρητορικές θα είναι ύποπτες. Το σημείο κλειδί που πρέπει να καταλάβουμε είναι ότι η ανοικοδόμηση μπορεί να μας πάει σε έναν πολύ καλύτερο κόσμο – αλλά μπορεί να μας πάει και σε έναν πολύ χειρότερο. Σε κάθε περίπτωση, θα είναι ένας πολύ πιο διαφορετικός κόσμος απ’ τον σημερινό.

[Το παρόν δημοσιεύεται μετά από έγγραφη άδεια της Agence Global]

[Copyright by Immanuel Wallerstein, distributed by Agence Global. For rights and permissions, including translations and posting to non-commercial sites, and contact: rights@agenceglobal.com, 1.336.686.9002 or 1.336.286.6606. Permission is granted to download, forward electronically, or e-mail to others, provided the essay remains intact and the copyright note is displayed. To contact author, write: immanuel.wallerstein@yale.edu.

These commentaries, published twice monthly, are intended to be reflections on the contemporary world scene, as seen from the perspective not of the immediate headlines but of the long term.]

Advertisements

Written by daskalakos

17 Μαρτίου 2009 at 9:35 μμ

Αναρτήθηκε στις Πολιτική